Bệnh xơ cứng bì là bệnh lý do sự lắng đọng quá mức của chất tạo keo ở da và một số tổ chức khác của cơ thể gây biểu hiện đặc trưng là da dày và cứng kèm theo tổn thương nội tạng. Là bệnh tự miễn tỷ lệ gặp thấp nhưng có tỷ lệ tử vong cao. Hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh xơ cứng bì, mà chủ yếu điều trị nhằm mục đích ngăn chặn sự tiến triển và phát sinh các biến chứng. Các thuốc điều trị dù có hiệu quả thì vẫn có nhiều tác dụng phụ nên một số lượng không nhỏ bệnh nhân chuyển sang điều trị bệnh bằng các phương pháp tự nhiên như dùng thuốc y học cổ truyền, châm cứu, sử dụng chế độ ăn. Trong đó chế độ ăn cũng khá thiết thực và dễ áp dụng hơn dùng thuốc.
I. TÁC DỤNG CỦA CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG HỢP LÝ
- Tác dụng chữa bệnh của thức ăn, chế độ ăn uống khoa học ngang hàng với tác dụng điều trị của thuốc đã được Đại y thiền sư Tuệ Tĩnh (Việt Nam ở thế kỷ XVII) và nhiều danh y Trung Quốc thời xưa khẳng định: “Thức ăn là thuốc, thuốc là thức ăn”.
- Thật vậy nhiều loại thức ăn có tác dụng chữa bệnh nên từ đó được sử dụng làm thuốc, việc ăn uống khoa học giúp cơ thể có sức khỏe tốt để chống lại bệnh tật cũng không khác tác dụng của dùng thuốc.
- Đối với những bệnh nhân xơ cứng bì thì các biến chứng về đường tiêu hóa xảy ra khá phổ biến với các triệu chứng như: loét miệng, hẹp thực quản, viêm loét thực quản dạ dày, giảm nhu động ruột, rối loạn tiêu hóa… Việc hấp thu của bệnh nhân bị ảnh hưởng khá nghiêm trọng làm cho bệnh nhân suy kiệt không có sức chống chọi với bệnh tật, hoặc dễ xảy ra tác dụng tệ hại khi sử dụng thuốc.
Vì vậy chế độ ăn uống khoa học là thật sự cần thiết đối với bệnh nhân xơ cứng bì.
II. THỰC PHẨM VÀ NGUYÊN TẮC ĂN UỐNG KHOA HỌC CHO BỆNH NHÂN XƠ CỨNG BÌ TIẾN TRIỂN
1. Nguyên tắc chung cho việc ăn uống
Thực hiện nguyên tắc: “Ăn sống, nhai kỹ, nuốt chậm”.
- Nhiều thực phẩm khi đã nấu chín thì hoạt chất tốt vốn có đã bị biến đổi, vì vậy những loại rau củ quả nếu đảm bảo được thì hãy ăn tươi và sạch.
- Nhai kỹ: khi nhai kỹ thì thức ăn được nghiền nhỏ sẽ khiến tiêu hóa hiệu quả hơn, tuyến nước bọt còn tiết ra nhiều enzym giúp tiêu hóa hơn vì vậy cơ thể hấp thu tốt hơn. Mặt khác bệnh xơ cứng bì tiến triển sẽ có các triệu chứng về tiêu hóa như hẹp thực quản, giảm nhu động ruột, viêm loét đường tiêu hóa nên thức ăn được nhai kỹ sẽ dễ hấp thu hơn.
- Vì đặc thù đường tiêu hóa bị giảm nhu động và chit hẹp thực quản nên người bệnh nuốt chậm để tránh sặc và nghẹn.
2. Một số thực phẩm nên sử dụng
- Những loại thực phẩm tốt cho phòng chống các bệnh chuyển hóa, miễn dịch như: cá, diếp cá, nha đam, cà chua, dưa chuột, ớt chuông, húng quế, hạt đậu đỗ các loại, hạt hạnh nhân, hạt điều, bí đỏ, trà xanh…
+ Trong đó một số loại rau củ như rau húng, dưa leo, cà chua, ớt chuông ăn sống khá tốt.
+ Các loại thực phẩm như đậu đỗ, hạt óc chó, hạt hạnh nhân, hạt điều giàu Nitrit oxit giúp lưu thông mạch máu rất tốt cho bệnh nhân có hội chứng Raynaud. Sử dụng các hạt trên bằng cách ngâm với nước 2-3h bỏ vỏ rồi ăn sống.
- Bệnh nhân có các biểu hiện đau khớp nên ăn (không áp dụng với bệnh nhân Gút):
+ Thịt heo, gia cầm, tôm, cua, sò, cá biển, lúa mì, lúa mạch…
+ Bổ sung thêm một số vitamin và khoáng chất: D, B, K, acid folic, canxi, sắt…
+ Sử dụng dầu thực vật loại chứa acid omega 3 như: dầu hướng dương, dầu đậu lành, dầu ô liu…
3. Những thực phẩm nên tránh
- Những thực phẩm sau độc hại làm tăng nguy cơ phát sinh các bệnh chuyển hóa miễn dịch như: Khoai tây chiên dưới nhiệt độ cao, đồ ăn cháy, các loại thực phẩm bị mốc, dùng dầu ăn chiên đi chiên lại nhiều lần, bắp rang bơ bằng lò vi sóng, cà chua đóng hộp, các loại hoa quả bị tẩm ướp hóa chất.
- Nếu trường hợp bệnh nhân kèm theo triệu trứng sưng đau các khớp thì bệnh nhân không nên ăn: bắp, tránh các thức ăn chứa nhiều acid béo không no hay có nhiều dầu mỡ như bơ, thịt mỡ, xúc xích…
III. CHẾ ĐỘ ĂN CHO BỆNH NHÂN XƠ CỨNG BÌ CÓ CÁC TRIỆU CHỨNG VỀ TIÊU HÓA
Các triệu chứng tiêu hóa thường gặp và phương cách:
- Hội chứng trào ngược thực quản: Thức ăn ngược đường từ dạ dày lên trào ra thực quản.
+ Mục tiêu: Kiểm soát tình trạng trào ngược thực quản.
+ Bệnh nhân từ ăn 3 bữa chính chia ra làm nhiều bữa ăn nhỏ, không ăn quá no, tránh ăn về buổi đêm.
+ Sau khi ăn 1-3 tiếng mới nên nằm, nên nằm đầu cao.
+ Tránh lạm dụng các chất kích thích như cà phê, sô cô la, chè… vì các chất này làm giảm cơ lực của cơ trơn thực quản.
+ Dùng các thuốc chống acid: ranitidin, omeprasol (20 - 40 mg/ngày) vào giữa các bữa ăn và các kháng sinh phổ rộng sau ăn.
- Nuốt khó: Bệnh nhân cần ăn những thức ăn mềm, nhai kỹ thức ăn, uống thêm nước để đẩy thức ăn xuống. Trường hợp nặng hơn thì ăn thức ăn đã được nghiền nhỏ hoặc dưới dạng dung dịch.
- Hội chứng kém hấp thu: Bởi giảm nhu động đường ruột và do một số vi khuẩn có thể dùng kèm kháng sinh từng đợt. Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu và uống thuốc nhuận tràng đối vối táo bón do tổn thương ruột.
- Bệnh nhân táo bón: Nên ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như rau khoai lang, bưởi… uống nhiều nước.
- Ngoài ra còn một số các triệu chứng khác như: xơ cứng, hẹp, loét 1/3 trên thực quản, đau bụng, ỉa chảy, chướng bụng, hẹp môn vị, loét miệng, teo gai lưỡi… Chế độ ăn cũng như trên (ăn lỏng, mềm, nhai kỹ uống nước) và điều trị nguyên nhân gây bệnh.
EmoticonEmoticon